What is Tithi in hindu calender?
తిథి అంటే ఏమిటి? – అధిష్టాన దేవతలు ఎవరు?
మన పెద్దలు “ఈ రోజు తిథి బాగుంది”, “ఈ తిథిలో పని మొదలుపెడితే శుభం” అని చెప్పడం మనం తరచుగా వినే మాటలు. కానీ నిజంగా తిథి అంటే ఏమిటి? తిథులకు ఎందుకు అంత ప్రాధాన్యం? ప్రతి తిథికి అధిష్టాన దేవత ఎవరు? అనే విషయాలను సులభంగా, అందరికీ అర్థమయ్యేలా ఈ బ్లాగ్లో చూద్దాం.
తిథి అంటే ఏమిటి?
వేదకాల సమయగణితము (లేదా జ్యోతిష గణితం) ప్రకారం, చాంద్రమాసంలో ఒక “చంద్రదినం”ను తిథి అంటారు. మనం సాధారణంగా ఉపయోగించే క్యాలెండర్ రోజులు సూర్యుడి ఆధారంగా (సౌర పద్ధతి) నడుస్తాయి. కానీ తిథి మాత్రం చంద్రుడి కదలికను ఆధారంగా తీసుకుని నిర్ణయించబడుతుంది.
తిథి ఎలా ఏర్పడుతుంది?
సూర్యుడు–చంద్రుడు ఇద్దరి మధ్య ఉండే కోణం (అక్షాంశ కోణం) **ప్రతి 12 డిగ్రీలు పెరగడానికి పట్టే సమయాన్ని “ఒక తిథి”**గా చెప్పవచ్చు.
అంటే — సూర్యుడి నుంచి చంద్రుడు ఎంత దూరంగా కదులుతున్నాడో, ఆ మార్పు ఆధారంగా తిథి మారుతుంది.
అమావాస్య, పౌర్ణమి ఎందుకు ప్రత్యేకం?
సూర్యుడు–చంద్రుడు కలిసి (ఒకే దిశలో) ఉంటే → అమావాస్య
సూర్యుడు–చంద్రుడు ఒకరికొకరు ఎదురెదురు (సమాన దూరంలో) ఉంటే → పౌర్ణమి
తిథి “రోజుతో” ఎందుకు సరిపోదు?
ఇది చాలా మందికి ఆశ్చర్యం కలిగించే విషయం:
తిథి సూర్యోదయంతోనే మొదలవదు
సూర్యాస్తమయంతోనే ముగియదు
అది రోజులో ఏ సమయానైనా మొదలవొచ్చు, ఏ సమయానైనా ముగియొచ్చు.
ఒక్కో తిథి సాధారణంగా 19 గంటల నుంచి 26 గంటల వరకు ఉండొచ్చు.
చాంద్రమాసంలో ఎన్ని తిథులు ఉంటాయి?
ప్రతి చాంద్రమాసంలో 30 తిథులు ఉంటాయి. (శుక్ల పక్షం 15 + కృష్ణ పక్షం 15)
తిథుల అధిష్టాన దేవతలు (1 నుండి 16 వరకు)
క్రింద ఇచ్చినవి సాధారణంగా అనుసరించే తిథి – అధిష్టాన దేవత వివరాలు:
పాడ్యమి → అగ్ని
విదియ → బ్రహ్మ
తదియ → గౌరి
చవితి → వినాయకుడు
పంచమి → నాగరాజు
షష్టి → షణ్ముఖుడు (సుబ్రహ్మణ్య స్వామి)
సప్తమి → సూర్యుడు
అష్టమి → రుద్రుడు
నవమి → దుర్గ
దశమి → ఆదిశేషుడు
ఏకాదశి → యమధర్మరాజు
ద్వాదశి → విష్ణు
త్రయోదశి → కాముడు లేదా శివుడు
చతుర్ధశి → కాళికామాత
పౌర్ణమి → చంద్రుడు
అమావాస్య → లక్ష్మి
ఎందుకు “అధిష్టాన దేవత” పూజ?
మన సంప్రదాయంలో, ఏదైనా కార్యం ప్రారంభించే ముందు ఆ రోజు వచ్చే తిథికి సంబంధించిన అధిష్టాన దేవతను పూజించడం శుభప్రదమని చెబుతారు.
పూజ చేయడం వీలుకాకపోతే?
→ కనీసం మనసులో స్మరించడం (స్మరణ/ధ్యానం) చేయవచ్చు.
చివరి మాట
తిథి అనేది కేవలం “క్యాలెండర్లో ఒక పేరు” కాదు — అది చంద్రుని గమనంతో ముడిపడ్డ కాలమానం. మన పండుగలు, వ్రతాలు, ముహూర్తాలు అన్నీ తిథి ఆధారంగా నడవడం వెనుక ఇదే కారణం. తిథిని అర్థం చేసుకుంటే మన సంప్రదాయంలోని చాలా విషయాలు మరింత స్పష్టంగా తెలుస్తాయి.
శుభం భూయాత్.
॥సేకరణ॥
